Audience in a refurbished concert hall

The National Theater

ก้าวใหม่ของสถานที่สำคัญทางวัฒนธรรม
กรุงเทพมหานคร, ประเทศไทย

การปรับปรุงครั้งใหญ่ช่วยพลิกโฉมโรงละครแห่งชาติของไทยให้พร้อมรองรับการแสดงร่วมสมัย
โดยมีการออกแบบตกแต่งภายในใหม่โดย ศศิกานต์ ชัยทวีป และ วุฒินันท์ ชันศิริวานิช
ซึ่งรวมถึงการปูพรมที่จัดหาโดยบริษัท Feltech

Concert hall stage seen from the stalls
โครงการ
โรงละครแห่งชาติ
สถานที่ตั้ง
กรุงเทพมหานคร
ลูกค้า
โซนิค กรุ๊ป
มัณฑนากร
โซนิค วิชั่น
พื้นที่
70 ตร.ม.
ภาพถ่าย
ANOTHERSPACE
วันที่เผยแพร่
สิงหาคม 2569

คุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมจากอดีตจะยิ่งงดงามและทรงพลังมากที่สุด เมื่อถูกถ่ายทอดเพื่อสร้างความประทับใจให้กับผู้คนท่ามกลางโลกในยุคที่เทคโนโลยีด้านความบันเทิงก้าวหน้าหลากหลายการปรับตัวของโรงละครแห่งชาติครั้งล่าสุดนี้นับเป็นก้าวสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงความสง่างามของศิลปวัฒนธรรมไทยที่พร้อมจะก้าวเดินไปร่วมกับนวัตกรรม เพื่อสร้างสรรค์ประสบการณ์การรับชมที่สมบูรณ์แบบสู่ทุกประสาทสัมผัสของผู้ชม ตั้งแต่การปรับรูปลักษณ์ของสถานที่ให้ร่วมสมัยขึ้นไปจนถึงการนำเอาเทคโนโลยีสนับสนุนการแสดงมาร่วมเพื่อสร้างการแสดงไทยในมาตรฐานระดับสากล

นับตั้งแต่โรงละครแห่งชาติเปิดทำการแสดงครั้งแรกในปี พ.ศ.2508 ครั้งนี้นับเป็นงานปรับปรุงครั้งใหญ่ที่สุด โดยโครงการดำเนินต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2565 จนเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ.2569 โดยฝีมือของบุคคลเบื้องหลังงานปรับปรุงโรงละครแห่งชาติ ได้แก่ คุณจักรพันธ์ วัชระเรืองชัย สถาปนิกชำนาญการพิเศษ, คุณวุฒินันท์ จินศิริวานิชย์ มัณฑนากรชำนาญการพิเศษ และคุณศศิกานต์ ชายทวีป มัณฑนากรปฏิบัติการในสังกัดกรมศิลปากร

โจทย์หลักสำหรับงานปรับปรุงโรงละครแห่งชาติครอบคลุมตั้งแต่งานสถาปัตยกรรม งานออกแบบภายใน จนถึงงานระบบสำหรับทำการแสดง ในส่วนของสถาปัตยกรรม มีการเพิ่มเติมส่วนสำคัญตามมาตรฐานของอาคารสาธารณะ ทั้งบันไดหนีไฟ ทางลาด ระบบป้องกันอัคคีภัยรวมทั้งทางเข้าและทางออกให้อาคารเพื่อความสะดวกสบายและเหมาะสมตามหลักการอารยสถาปัตย์ หรือการออกแบบเพื่อทุกคน

จากนั้นจึงเป็นโจทย์ของงานออกแบบภายใน ในส่วนของอาคารโรงละครประกอบด้วย 2 พื้นที่หลัก ได้แก่ พื้นที่โถงต้อนรับและพื้นที่ภายในโรงละคร โดยในส่วนพื้นที่โถงต้อนรับยังคงรักษากลิ่นอายของบรรยากาศคลาสสิกแบบดั้งเดิมเอาไว้แต่เพิ่มเติมความพิเศษและสดใหม่ด้วยการเลือกทาผนังสีส้มพาสเทลร่วมกับสีขาวที่นับว่าร่วมสมัยกับของประดับตกแต่งที่เดินทางมาพร้อมกับกาลเวลาตั้งแต่แรกเริ่มต้นจวบจนปัจจุบัน

Balcony seating with timber wall panels

Renewing The Experience
Of The Theater

ความท้าทายของงานออกแบบภายในในงานบูรณะครั้งนี้อยู่ที่ภายในพื้นที่โรงละครหลัก สิ่งที่สัมผัสได้ตั้งแต่แรกเหยียบย่างเข้ามาภายในพื้นที่โรงละครคือความเงียบที่ตัดขาดจากภายนอก โดยสิ้นเชิงและนี่คือโจทย์สำคัญที่สุดของโรงละครคือการจัดการเสียง นั่นคือความต้องการสภาพอะคูสติกที่มีค่าการสะท้อนเสียงต่ำมากที่ 0.8-1 วินาที ซึ่งนับว่าต่ำลงจากเดิมที่ 1.2-1.5 วินาทีการจัดการและออกแบบพื้นผิวภายในโรงละครจึงมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยตอบโจทย์หลักดังกล่าวให้นำมาซึ่งประสิทธิภาพพร้อมกันกับความงดงาม

จากรูปแบบดั้งเดิมที่การแสดงของไทยภายในโรงละครจำเป็นต้องอาศัยฝ้าเพดานผิวเรียบช่วยสำหรับระบบการสะท้อนเสียงให้พุ่งตรงจากการแสดงบนเวทีไปสู่ด้านหลังสุดของโรงละคร แต่สำหรับการปรับปรุงครั้งนี้ทางโรงละครต้องการนำระบบเสียงที่มีมาตรฐานและทันสมัยเข้ามาสร้างประสบการณ์ทางการแสดงให้มีคุณภาพสูงสุด รองรับการแสดงดนตรีครบทุกประเภทตั้งแต่ดนตรีไทยไปจนถึงดนตรีสากลอย่างวงออร์เคสตราของวงดุริยางค์สากลที่จำเป็นต้องพึ่งพาระบบขยายเสียงนี่จึงเป็นโจทย์ให้กับทีมออกแบบโดยเริ่มต้นจากการสร้างพื้นผิวทางกายภาพของโรงละครให้มีค่าการสะท้อนเสียงน้อยที่สุด ให้สอดรับกับเทคโนโลยีระบบเสียง AFC หรือ Active Field Control ที่มีความสามารถในการจำลองเสียงสะท้อนได้ตามความเหมาะสมกับรูปแบบการแสดงแต่ละประเภทโดยสามารถตั้งค่าล่วงหน้าสำหรับแต่ละรูปแบบการแสดงและกำหนดตำแหน่งเสียงได้รอบทิศทาง จึงสร้างประสบการณ์เสียงที่สมจริงและล้ำลึกยิ่งขึ้น

การปรับพื้นผิวเพื่อสร้างการซับเสียงแบบสมบูรณ์เริ่มต้นจากงานดีไซน์ระแนงไม้ซับเสียงที่รับแรงบันดาลใจมาจากลายผ้าไทย ซึ่งสะท้อนเอกลักษณ์ไทยผ่านแพทเทิร์นของงานศิลปาชีพ โดยใช้ไม้จริงซึ่งมีคุณสมบัติในการดูดซับและสะท้อนเสียงได้ดีกว่า นำมาเซาะร่องและจัดวางเว้นระยะของช่องระแนงเพื่อให้เกิดมิติของลวดลายผ้า โดยลวดลายนี้ยังถูกร้อยเรียงเชื่อมโยงต่อไปถึงดีไซน์ของพรมภายในโรงละครด้วย ซึ่งแนวความคิดการใช้ลวดลายผ้านี้นับเป็นการผสมผสานองค์ประกอบรอบด้านร่วมกันอย่างกลมกล่อมทั้งในเชิงฟังก์ชั่นที่ใช้คุณสมบัติของไม้และการเว้นร่องเพื่อตอบโจทย์ด้านระบบเสียง ลวดลายผ้าที่สื่อถึงความนุ่มนวลและเป็นสัญลักษณ์ที่ทุกคนเข้าใจได้ทันที พร้อมกับเป็นการสานต่ออัตลักษณ์ของไทยผ่านงานออกแบบภายในด้วย

ความกลมกล่อมอีกประการของงานออกแบบภายในคือการเลือกใช้โทนสีที่เพิ่มชีวิตชีวาให้กับพื้นที่ โดยอ้างอิงจากผ้าม่านบนเวทีสีแดงอันเป็นเอกลักษณ์ดั้งเดิมของโรงละคร ทางผู้ออกแบบเลือกใช้สีเขียวซึ่งเป็นสีคู่ตรงข้ามเข้ามาช่วยเบรกและเพิ่มอารมณ์ให้พื้นที่ดูร่วมสมัยมากยิ่งขึ้นโดยเฉดสีเขียวเข้มนี้เป็นพื้นผิวที่มีความเหลือบเงาของโทนเขียวที่ผสมผสานกับสีแดงอย่างกลมกลืนซึ่งช่วยเน้นให้เวทีตรงหน้าเจิดจ้าและโดดเด่นขึ้นด้วย พร้อมกันกับเติมเต็มบรรยากาศให้หรูหรา นุ่มนวล และมีมิติทางสุนทรียภาพ

Patterned carpet between auditorium seats
Side aisle with timber slat ceiling
Balcony seating with timber wall panels

A Material Underfoot

พรมปูพื้นคือส่วนประกอบสำคัญทั้งต่อการสัมผัสของผู้ใช้งาน การสร้างบรรยากาศโดยรวมให้กับโรงละคร และคุณสมบัติในการดูดซับเสียงสมบูรณ์อย่างที่ต้องการ โดยพรมปูพื้นทั้งหมดในโรงละครถูกออกแบบใหม่อย่างพิถีพิถันเพื่อสร้างมิติความงาม พร้อมกันกับสร้างการสื่อสารพื้นที่ผ่านทางงานออกแบบโดยแบ่งลวดลายออกเป็นหลายแพทเทิร์นตามรูปแบบการใช้งาน อย่างบริเวณทางเดินจะมีการใส่ลวดลายดอกไม้เล็กๆ สำหรับรับแสงสว่างยามไฟสลัวเพื่อสื่อสารตำแหน่งเส้นทางเดิน ในขณะที่พื้นที่ชมการแสดงทั่วไปจะใช้ลายพื้นฐาน และพิเศษที่สุดในบริเวณส่วนที่ประทับซึ่งออกแบบลวดลายให้โดดเด่นเป็นพิเศษ ด้วยการวางลายดอกไม้ตรงกลางแล้วค่อยไล่ระดับความนุ่มนวลของดอกไม้แผ่ขยายอย่างประณีต

ในการออกแบบแพทเทิร์นของพรมแผ่นสำหรับใช้งานภายในโรงละครนั้น ผู้ออกแบบพัฒนาลวดลายแบบสุ่มเป็นชุดให้กลมกลืนกับแต่ละพื้นที่ของการใช้งานอย่างแนบเนียน ความท้าทายสำหรับ Feltech ซึ่งเป็นผู้ผลิตพรม คือการทอพรมชนิดพิเศษเฉพาะสำหรับโรงละครแห่งชาติ ซึ่งเป็นงานประณีตศิลป์ชั้นสูงที่มีความยากและซับซ้อน ซึ่งต้องปรับแนวคิดของการผลิตให้ออกมาเป็นงานอุตสาหกรรมที่สร้างความรู้สึกเหมือนกับเป็นงานคราฟต์ พรมซึ่งช่วยดูดซับเสียงจะต้องมีเส้นใยที่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยระดับสากลสำหรับอาคารสาธารณะและรองรับการเดินของผู้คนจำนวนมากในทุกรอบการแสดง

อีกส่วนสำคัญคือ การผสานลวดลายศิลปวัฒนธรรมไทยอันเป็นเอกลักษณ์เข้าไว้ในชิ้นงาน เริ่มต้นตั้งแต่งานออกแบบที่ลดทอนเส้นโครงร่างหลัก (Grid) ของลายไทยโบราณ เช่น ลายประจำยาม และลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ให้เรียบง่ายขึ้น และประกอบเข้ากับรูปทรงเรขาคณิตให้เป็นรูปแบบไทยร่วมสมัย เมื่อจัดการทอเป็นผืนใหญ่ ลวดลายจะต้องต่อกันอย่างสนิทไร้รอยต่อเมื่อปูเต็มพื้นที่ โดยสุ่มให้ลวดลายที่ออกแบบจัดวางกระจุกตัวและกระจายตัว และใช้เทคนิคตัดพรมให้สูงต่ำต่างกัน ช่วยสร้างมิติทางสายตากับพื้นผิวให้ดูงดงามเหมือนงานศิลปะ

เพื่อความคมชัดของสีที่มากขึ้น ทีมเทคนิคของทาง Feltech ใช้การผสมผสานระหว่างดิ้นทอง (Metallic Yarn) กับไนลอน ซึ่งนับเป็นวัสดุสำหรับทอพรมชนิดพิเศษสำหรับโรงละครแห่งชาติเท่านั้น วัสดุทั้งสองทำงานร่วมกันในการสร้างมิติของแสงระยิบระยับเมื่อล้อกับแสงไฟสปอตไลต์ของโรงละคร ร่วมกันกับไหมสีแดงก่ำ ซึ่งเป็นสีคลาสสิกของโรงละครที่สร้างความรู้สึกโอ่อ่าและทรงพลัง ร่วมกันกับสีทองหม่นหรือครีมทองที่ช่วยให้ลวดลายนุ่มนวล สอดประสานไปกับความมืด และพรางคราบสกปรกที่เกิดจากการใช้งานได้อย่างดีซึ่งความยากของการทออยู่ที่ดิ้นทองซึ่งมีความยืดหยุ่นต่ำและขาดง่าย จึงต้องปรับความตึงของเครื่องจักรให้อยู่ในจุดสมดุลที่สุด เพื่อไม่ให้ดิ้นทองบาดเส้นใยข้างเคียงทั้งหมดนี้ควบคุมไม่ให้สีสันฉูดฉาดรบกวนบรรยากาศการแสดงภายในโรงละคร

กระบวนการเหล่านี้ผ่านการทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิดระหว่างผู้ออกแบบและ Feltech ซึ่งเป็นผู้ผลิตพรม ที่ต้องผสานงานออกแบบอันเป็นศิลปะเข้ากับกระบวนการผลิตจริงผ่านการประสานงานอย่างเป็นระบบ โดยทีมนักออกแบบของ Feltech เองจะรับผิดชอบในการพัฒนาลวดลาย การคัดเลือกวัสดุ และชี้แจงข้อจำกัดด้านการผลิตให้ทุกฝ่ายทราบพร้อมกันกับทางทีมออกแบบของโรงละครจะพิจารณาความสอดคล้องกันของงานออกแบบภายในโดยรวมเมื่อแบบได้รับการอนุมัติแล้ว ทางโรงงานของ Feltech จึงดำเนินการผลิต ตั้งแต่การทอด้วยเครื่องจักร การควบคุมคุณภาพของขนพรม ไปจนถึงการเก็บรายละเอียดอย่างประณีต จนถึงขั้นตอนการติดตั้ง ที่ทางช่างติดตั้งของ Feltech จะดำเนินการต่อลายให้สนิทต่อเนื่อง และแก้ไขปัญหาหน้างานให้เรียบร้อยทาง Feltech เองให้ความสำคัญกับการประสานงานที่เข้าใจตรงกันของทุกฝ่ายเพื่อให้งานแล้วเสร็จทันตามกำหนดการของโรงละครและตรงตามความต้องการของทุกภาคส่วน

Working With An Existing Identity

ในภาพรวมของงานปรับปรุงครั้งนี้นับว่าโรงละครแห่งชาติได้ทำหน้าที่ตอบสนองฟังก์ชั่นการใช้งานของผู้ใช้งานยุคใหม่อย่างรอบด้าน ทั้งกับผู้ชมเองที่ได้รับประสบการณ์อันสมบูรณ์แบบบนเวทีการแสดง ตั้งแต่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ อย่างความสบายของเก้าอี้ไปจนถึงอรรถรสจากการแสดงทั้งแสง สี เสียง ที่อยู่ตรงหน้า และทั้งกับคนทำงานเบื้องหลังที่ครอบคลุมถึงความปลอดภัย สุขภาวะ และคุณภาพชีวิตของคนทำงาน

เบื้องหลังไปพร้อมกัน ผ่านการปรับปรุงโครงสร้างและระบบวิศวกรรมภายในที่ทันสมัยและสนับสนุนการแสดงในระดับสากล อย่างระบบกลไกเวทีและอุปกรณ์โปรดักชั่นที่เน้นระบบขับเคลื่อนให้มีความปลอดภัย รองรับการยก ย้ายและเปลี่ยนฉากที่มีความซับซ้อนสูงได้อย่างแม่นยำ พร้อมกับระบบปรับอากาศและระบบระบายอากาศเพื่อสุขภาวะที่ดีของผู้ใช้งานภายในอาคารทุกคน

โรงละครแห่งชาติผ่านกาลเวลาและเรื่องราวมานับไม่ถ้วนบนถนนเส้นทางแห่งประวัติศาสตร์ของประเทศเส้นทางนี้ หากเราเดินทางตามเส้นทางของ ‘รากนครา มรรคาแห่งรัตนโกสินทร์’ โครงการโดยกรมศิลปากรที่ต้องการเชื่อมโยงมรดกทางวัฒนธรรมรอบเกาะรัตนโกสินทร์เข้าไว้ด้วยกัน ทุกสถานที่ย่านวังหน้าล้วนทำหน้าที่บอกเล่าการเปลี่ยนผ่านของยุคสมัย โดยมีโรงละครแห่งชาติเป็นเหมือนกับอาคารปลายทางที่เป็นผู้นำพามรดกวัฒนธรรมทางการแสดงให้ก้าวเดินต่อไปสู่อนาคตอย่างสง่างามการปรับปรุงโรงละครแห่งชาติครั้งใหญ่ครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการชุบชีวิตพื้นที่ทางกายภาพ หากแต่คือการตระเตรียมพื้นที่สำหรับศิลปะการแสดงแบบไทยให้ขับขานสืบต่อไป ด้วยพลวัตที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัยได้เสมอ

เมื่อร่วมกันกับนวัตกรรมโปรดักชันและงานออกแบบที่สร้างสรรค์ให้พื้นที่ร่วมสมัยอยู่เสมอ ทำให้พื้นที่แห่งนี้สามารถส่งมอบสุนทรียภาพได้อย่างเต็มศักยภาพ เพราะท้ายที่สุดแล้ว การสร้างสรรค์ประสบการณ์แห่งพื้นที่ให้สมบูรณ์แบบที่สุด ก็เป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญที่ช่วยดำรงรักษาศิลปะการแสดงของไทยให้ยังคงมีชีวิตชีวา พร้อมกับหยั่งรากลึกลงในหัวใจของผู้ชมตลอดไป

Related Products